Background Image
Table of Contents Table of Contents
Previous Page  3 / 8 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 3 / 8 Next Page
Page Background

θεί ηευκαιρίαναυλοποιήσει τοκρυφό

παιδικό όνειρο της ενασχόλησης µε

την κινηµατογραφική τέχνη. Ηδηως

ερασιτέχνης έφηβος κινηµατογρα-

φιστής είχε καταγράψει στιγµές της

ελληνικής Ιστορίας, όπωςηανατίναξη

των γραφείων της φιλοναζιστικής

οργάνωσης ΕΣΠΟ (20/9/1942) από

την αντιστασιακή οργάνωση ΠΕΑΝ

του Κώστα Περρίκου. Ο ελληνοαµε-

ρικανός επικεφαλής της Twentieth

Century Fox Σπύρος Σκούρας θα εν-

διαφερθεί να γυρίσει µια ταινία για

το πρώτο αυτό µεγάλο αντιστασιακό

σαµποτάζ στην κατεχόµενη Ευρώπη.

Ο ∆ερβένης θα αναλάβει το σενάριο

της ταινίας εντάσσοντας σε αυτήν τα

αυθεντικάπλάνα της ανατίναξης που

είχε τραβήξει ο ίδιος. Ηεσπευσµένη,

ωστόσο, επάνοδός του στην Ελλάδα

εγκαινιάζει ένα νέο µεγάλο κεφάλαιο

της ζωής του µε τολµηρές προκλή-

σεις και αποκαλύψεις. Ο ήρωας από

φιλόδοξος οπερατέρ της σύγχρονης

Ιστορίας της Ελλάδας θα γίνει οπε-

ρατέρ της προσωπικής του µοιραίας

εµπλοκής στα απρόβλεπτα και ιδιό-

τροπα ξυπνήµατα της Ιστορίας.

Κινηµατογραφικά καρέ

Ο Πάρνης µεταχειρίζεται µε υπο-

δειγµατική κινηµατογραφική κατό-

πτευση τα επίπεδα του χρόνου και

τις εστιάσεις του χώρου χάρη στη

συνδυαστική αξιοποίηση αναδρο-

µικών αφηγήσεων, «παρεκβάσεων»,

εγκιβωτισµένων ιστοριών και υπο-

δόριων ή ρητών προσηµάνσεων της

πλοκής. Στον αφηγηµατικό ιστό του

βιβλίου ζωντανεύει η καθηµερινό-

τητα των αρχών της δεκαετίας του

1950 στην Αµερική και στην Ελλάδα.

Ψυχογραφούνται δύο παράλληλες

κοινωνικές τοιχογραφίες. Από τη µια

η Αµερική του αναδυόµενου µακαρ-

θισµού, του ψυχρού πολέµου, των

φυλετικών διακρίσεων, της αθέατης

συναλλαγής οικονοµικού και πολιτι-

κού παραγοντισµού, των αυτοδηµι-

ούργητων µεταναστών, του σαθρού

αµερικανικού ονείρου, του έκλυτου

υλικού ευδαιµονισµού. Από την άλ-

λη, η Ελλάδα µε την αζήτητη προίκα

των παθών ενός σκληρού Εµφυλί-

ου και µιας ασίγαστης ιδεολογικής

σύγκρουσης. Ο Πάρνης, όµως, δεν

αυτοπαγιδεύεται στη συγκριτική συ-

νεξέταση των δύο κόσµων. Αντίθετα,

ανατέµνει φιλοσοφικά τις έννοιες της

δύναµης και της βίας και επιχειρεί

να δώσει απαντήσεις σε αµείλικτα

ερωτήµατα αναφορικά µε τις νοµοτέ-

λειες, τις αντινοµίες και τα αδιέξοδα

της ανθρώπινης ζωής. Εδώ γίνεται

αισθητός ο αντίλαλος από τη θου-

κυδίδεια «παθολογία του πολέµου»:

ο πόλεµος είναι ο µέγιστος διαφθο-

Πόλεµος, αυτός ο µέγιστος διαφθορέας

«Ο άλλος Εµφύλιος» είναι η σύγκρουση µε τον εαυτό µας σε συνθήκες πραγµατικού εµφυλίου. Ο Αλέξης Πάρνης, µε πρωταγωνιστή

αυτή τη φορά έναν έφεδρο του κυβερνητικού στρατού, αλλάζει τη γωνία του φακού για να αντιµετωπίσει το παρελθόν του

Ενας ήρωας σαν

σύγχρονος Οιδίποδας

Οδοιπορικό

∆ιαβάζοντας τον «Αλλο Εµφύλιο»

έχεις την αίσθηση ότι παρακολου-

θείς ένα επίπονο οδοιπορικό αυ-

τογνωσίας του κεντρικού ήρωα, ο

οποίος από µια απρόσµενη τροπή

της τύχης επιστρέφει στη γενέθλια

γη του σαν σύγχρονος Οιδίποδας

για να αποκαταστήσει µε ασήκωτο

προσωπικό κόστος την ηθική τάξη

και την ιστορική αλήθεια.

Εως τη λυτρωτική για τον ίδιο και

για τον αναγνώστη κάθαρση, θα

αναµετρηθεί µε παλιές βεβαιότη-

τες, θα αποκαθηλώσει το µονοσή-

µαντο κοίταγµα των πραγµάτων

και θα φτάσει στην απόδοση

της Νέµεσης µε όπλο την ενδο-

σκόπηση, την αξία της ατοµικής

συνείδησης και την προσωπική

αίσθηση του χρέους.

Η µεταµόρφωση του ήρωα ήδη

εκκολαπτόταν από τη στιγµή που

πάτησε το πόδι του στην Αµερική

ως ήρωας πολέµου: «Ο Γιάννης

έδειξε το δάφνινο στεφάνι που ‘χε

αποθέσει ο “ηθοποιός” στο τραπέ-

ζι. “Εχει αρχίσει κιόλας να µαραί-

νεται” είπε. “Οµως, το ακάνθινο

στεφάνι του πολέµου θα µατώνει

ολοζωής την καρδιά µου”».

Τον συγγραφέα δεν τον απασχολεί ο Εµφύλιος

που ως ιστορικό γεγονός έληξε στις κορυφο-

γραµµές του Γράµµου, αλλά ο άλλος Εµφύλιος,

«ο ενδόµυχος και κρυφός µε τη συνείδηση»,

αυτός που, σύµφωνα µε τα γραφόµενά του,

µαίνεται όταν πολεµάς «τη λιγοψυχιά µε το

κουράγιο, την απόγνωση µε την ελπίδα, την

τρέλα µε το λογικό». Είναι ο Εµφύλιος που

περιγράφει η Αρετούσα του βιβλίου: «Αν θες

να ξέρεις, Γιάννη µου, έζησα κι εγώ τον δικό

µου Εµφύλιο! Αυτόν τον εσώψυχο που δεν τον

βλέπει και δεν τον ακούει κανείς άλλος εκτός

απ’ τον εαυτό σου!». Σαν να ακούς τους στί-

χους του Αναγνωστάκη: «Οµως ο Πόλεµος δεν

τέλειωσεν ακόµα. / Γιατί κανένας πόλεµος δεν

τέλειωσε ποτέ!».

Σε κάποια σηµεία του µυθιστορήµατος ο βι-

βλιογραφικός υποµνηµατισµός της αφήγησης

µου έφερε στον νου ένα γνωστό αυτοσχόλιο

του Καβάφη που θεωρώ ότι εικονογραφεί

όχι µόνο το άκρως επιτυχηµένο εγχείρηµα

του Πάρνη να αναθέσει στη λογοτεχνία ρόλο

συνοµιλητή µε την Ιστορία, αλλά και την ιδι-

αιτερότητα των θεµατικών και στυλιστικών

επιλογών του συγγραφέα: «Εγώ είµαι ποιητής

ιστορικός».

Ο άλλος Εµφύλιος, ο εσωτερικός

ρέας των ανθρώπων και της ζωής,

ενώη εµφύλια τραγωδία αποτιµάται

στην ορθή της διάσταση µε µέτρο την

ηθική και ψυχολογική διάθλαση των

συνεπειών της στην καθηµερινότητα

και στις διαπροσωπικές σχέσεις των

απλών ανθρώπων. Στο πλαίσιο αυτό

δεν µπορεί παρά να υπογραµµιστεί

η αυστηρή κριτική µατιά του Πάρνη.

Τα µοιραία ιστορικά λάθη και οι δογ-

µατικές αγκυλώσεις της Αριστεράς,

η αδυναµία να συγκροτηθεί ένα πα-

νεθνικό αντιστασιακό κίνηµα χωρίς

διασπαστικές ιδεολογικές τάσεις, η

ύπουλη ανάµειξη του βρετανικού πα-

ράγοντα στην ελληνική υπόθεση, η

επαίσχυντη ενσωµάτωση των δωσί-

λογων στον κρατικό µηχανισµό της

µεταπολεµικής ελληνικής κοινωνίας

είναι µερικά µόνο από τα θέµατα που

απασχολούν τον συγγραφέα.

Ο Θεοδόσης Ν. Νικολαΐδης είναι φι-

λόλογος.

Τ

ο ιστορικό µυθιστόρηµα «Ο

άλλος Εµφύλιος» επισκοπεί

µε τρόπο αισθαντικό την πο-

λυτάραχη ελληνική Ιστορία

του πρώτου µισού του 20ού αιώνα.

Ο Αλέξης Πάρνης αισθητοποιεί µε

αφηγηµατική ενάργεια και λυρική

ζέση τους κρίσιµους ιστορικούς σταθ-

µούς της δεκαετίας 1940-1950: τοέπος

του ‘40, την Κατοχή, την Αντίσταση,

τα ∆εκεµβριανά, τον Εµφύλιο, τις

µετεµφυλιακές παρενέργειες. Από

την πινακοθήκη τής πολλαπλά µε-

τατοπιζόµενης στον χώρο και στον

χρόνοδράσηςπαρελαύνει µιαπλειάδα

ανθρωποσυνόλων που εµβαπτίζουν

τη γραφή στα βάθη ενός έκτυπου

ρεαλισµού: παλαίµαχοι πολεµιστές

που κουβαλούν µε αξιοπρέπεια τα

σωµατικά και ψυχικά τους τραύµατα·

εκείνοι που πήραν τα βουνά για να

σηκώσουν στα πόδια της την καθη-

µαγµένη πατρίδα· οι µαυραγορίτες

που θησαύρισαν εκβιάζοντας αδί-

στακτα την ανθρώπινη δυστυχία· οι

ταγµατασφαλίτεςπουχασκογελούνµε

έπαρσηµπροστάσεαπαγχονισµένους

πατριώτες ανάβοντας αδιάφορα το

τσιγάρο τους.

Το νέο βιβλίο τουΠάρνησυνοµιλεί

αυτή τη φορά µε την άλλη πλευρά

του εµφύλιου σπαραγµού. Από τον

ελασίτη Καστρινό της «Οδύσσειας

των ∆ιδύµων» (βιβλίο µε το οποίο ο

Πάρνης έγινε ευρέως γνωστός στο

αναγνωστικό κοινό), η σκυτάλη του

κεντρικού ρόλου παραδίδεται στον

Γιάννη∆ερβένη, παρασηµοφορηµένο

έφεδρο υπολοχαγό του κυβερνητικού

στρατούκαι «φιλελεύθερο εθνικόφρο-

να». Οπρωταγωνιστής µεταναστεύει

το 1951στηνΑµερικήόπου θα του δο-

Ο Πάρνης ανατέµνει

φιλοσοφικά τις έννοιες της

δύναµης και της βίας και

επιχειρεί να δώσει απαντήσεις

σε αµείλικτα ερωτήµατα

ΓΡΑΦΕΙ Ο

ΘΕΟ∆ΟΣΗΣ

Ν. ΝΙΚΟΛΑΪ∆ΗΣ

Aλέξης

Πάρνης

Ο ΑΛΛΟΣ

ΕΜΦΥΛΙΟΣ

Εκδ.

Καστανιώτη,

2014, σελ. 688

Τιµή: 23,50

ευρώ

Ο 90χρονος πειραιώτης

συγγραφέας – και

εαµίτης στην Κατοχή

– Aλέξης Πάρνης

(ψευδώνυµο του

Σωτήρη Λεωνιδάκη)

3

ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ

4-5 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015

Βιβλιοδροµιο

µυθιστόρηµα