Background Image
Table of Contents Table of Contents
Previous Page  4 / 8 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 4 / 8 Next Page
Page Background

Η ζωή και ο θάνατος, το γελοίο και το δραµατικό

αποτελούν τον καµβά πάνω στον οποίο ο Γιάννης

Μακριδάκης φτιάχνει µια ολόκληρη τοιχογραφία

νησιωτών σε µια νουβέλα που ανοίγεται στον

µεγάλο κόσµο, γραµµένη µε «δόλιο» αφηγηµατικό

τόνο και υπέροχη γλώσσα

Με αφορµή

το µειδίαµα

µιας νεκρής

Α

ν η νουβέλα του ΓιάννηΜα-

κριδάκη «Αντί στεφάνου»

πιστώνεται µε σπουδαία

ευρήµατα ουσίας, ανάµεσα

στα ενδεικτικότερα συγκαταλέγεται

ένα για το οποίο δεν µπορούµε να

αποφανθούµε κατά πόσον το έχουµε

συναντήσει ή όχι σε σελίδες της πα-

γκόσµιας λογοτεχνίας. Ναακούµε για

τον «αµίλητο» Στέφανο Λαδικό – τον

βασικόήρωα της νουβέλας – από τους

λαλίστατους συγκατοίκους του στο

νησί ό,τι χειρότερο µπορεί να ειπω-

θεί για έναν άνθρωπο και ωστόσο να

σχηµατίζεται µέσα µας η βεβαιότητα

ότι πρόκειται για σπουδαίο άτοµο.

Για µια προσωπικότητα που, αν και

θα ήταν δύσκολο να ανθήσει ακόµη

και σε ένα ευρύτερο περιβάλλον σε

σχέση µε εκείνο ενός νησιού, µε την

επιβίωσή του και µόνο µεταβάλλεται

σε µια γλυκιά παραµυθία ότι ο απο-

συνάγωγος, ο περιθωριακός, ο κατά

Χριστόν σαλός, παραµένει τελικά µια

αδιαµφισβήτητηαξία για όλες τις κοι-

νωνίες και για όλες τις λογοτεχνίες.

∆εν µπορούµε, επιπλέον, να γνωρί-

ζουµε σε ποιο βαθµό ο Μακριδάκης

έχει διαβάσει τη «Φονταµάρα» του

Ινιάτσιο Σιλόνε ή τις «Ουράνιες βο-

σκές» του Τζον Στάινµπεκ ή έχει δει

στοθέατρο την «Επιστροφή της γηραι-

άς κυρίας» τουΦρίντριχΝτίρενµατ. Το

γεγονός όµως ότι στοιχεία απολύτως

χαρακτηριστικά των τριών αυτών δη-

µιουργών προκύπτουν ως απόρροια

σχέσεων που θα τις αναγνώριζες σε

απόλυτη εναρµόνιση µε τον «χρόνο»

και τον «χώρο» ενός ελληνικού νη-

σιού, κάνει τον δηµιουργό τού «Αντί

στεφάνου» ναφαντάζει τόσοόσο ένας

µακρινός πρόγονός τους όσο και ως

ένας ανεπίγνωστος απόγονός τους.

Κυρίως όσον αφορά τη δράση που,

αν και τοποθετείται σε µια κουκκίδα

γης πάνω στον γεωγραφικό χάρτη,

ανοίγει στον µεγάλο κόσµο, σάµπως

η νουβέλα, το µυθιστόρηµα και το

θεατρικό έργο να ξετυλίγονταν σε

µια έκταση αντίστοιχη µε εκείνη του

Λονδίνου ή της Νέας Υόρκης.

Τα ονόµατα των ηρώων

Ενας τρόπος για να κυκλώσεις τη

φαινοµενικά εξαιρετικά απλή υπόθε-

ση της νουβέλας είναι να στηριχτείς

στα ονόµατα των ηρώων, αφού για

παράδειγµα µια ηρωίδα που λέγε-

ται Θέκλα δεν θα µπορούσε να συ-

µπεριφέρεται όπως µια ηρωίδα που

τη φωνάζουν Αναστασία ή και το

αντίστροφο. Θαυµατουργεί κυριο-

λεκτικά όσον αφορά την επιλογή των

ονοµάτων ο Μακριδάκης, σε βαθµό

που οΠαράσχοςΨιλάκης, η Ερµιόνη

Κουστουµπέκη, οΜιχαήλος Καπίκης,

ο Ζαχαρίας Βαρδαράκης ή Χτύπος,

ο Αντώνιος Πασχάλης, ο Γιαννακός

Καψάλας, η Λεµονιά Καλούδη (Απο-

κόντρια το προσωνύµι της), ακόµη

κι αν αγνοούσαµε τι ακριβώς κάνει ο

καθένας τους, δεν θα δυσκολευόµα-

σταν να τους αναγνωρίσουµε ως τον

περιπτερούχο, τηνπαντοπώλισσα, τον

κρεοπώλη, τον καφετζή, τον συµβο-

λαιογράφο και υποθηκοφύλακα, τον

διανοητικώς ανάπηρο και τέλος τη

χήρακουτσοµπόλα. Τόσοπερισσότερο

που οι τέσσερις πρώτοι έρχονται σε

επαφή καθηµερινά καθώς τα µαγαζιά

τους αντίκρυ ή δίπλα το ένα στο άλλο

αποτελούν τον κόµβο όπου διαδραµα-

τίζεται η κοινωνική ζωή του νησιού.

Για οποιονδήποτε ο συνδυασµός

του νησιού µε τις επαγγελµατικές ιδι-

ότητες ορισµένων ηρώων τού «Αντί

στεφάνου» θα τον έκανε να φαντα-

στεί ότι πρόκειται για µια ηθογρα-

φία, θα διέπραττε σφάλµα ολέθριο.

Αφού το µειδίαµα

µιας νεκρής, που

µια κοινωνία ολό-

κληρη προσπαθεί

να το ερµηνεύ-

σει, προκαλεί τον

συγγραφέα αντί

για µια ιστορία του «παραλόγου» να

συνθέσει µια κανονική τοιχογραφία

προσώπων, επόµενο είναι οι συµπε-

ριφορές των ανθρώπων να αναδει-

κνύουν το εύθρυπτο και το γελοίο του

κοινωνικού ιστού. Με αποτέλεσµα

να µεταβάλλεται ο τελευταίος σε ένα

«σοφά» τεχνουργηµένοδίχτυπουυπα-

γορεύει τόσο την πιο «αθώα» όσο και

Ο Γιάννης Μακριδάκης έχει γράψει τρία

µυθιστορήµατα και πέντε νουβέλες. Το

µυθιστόρηµα «Η Αλωση της Κωνσταντίας»

κυκλοφορεί από προχθές και στα γαλλικά,

στις εκδόσεις Sabine Wespieser

ΓΡΑΦΕΙ Ο

ΘΑΝΑΣΗΣ

Θ. ΝΙΑΡΧΟΣ

Το ιερό και το βέβηλο, το γελοίο και το δραµατικό

Εναλλαγές

∆εν υπάρχει αποτελεσµατικότερος τρόπος να φω-

τίσεις το γελοίο, παρά µε µακρότατες περιγραφές

προκειµένου να φανταστεί ο αναγνώστης πως ενδέ-

χεται ακόµη και να το εκθειάζεις. Ή να βάζεις τους

ήρωές σου να συνωµοτούν αναµεταξύ τους προκει-

µένου να καταγγείλουν κάποια στιγµή ως αποτρό-

παιο ή ανήκουστο αυτό που ήδη όλοι το γνωρίζουν

και το έχουν αποδεχθεί. Τρόπος επίσης ιδιαζόντως

εκφραστικός ώστε µέσω του µινιµαλισµού των

αντιφάσεων µιας τοπικής κοινωνίας να συνειδητο-

ποιούµε τις αµετροέπειες και τις αδυναµίες σε κλί-

µακα µαξιµαλιστική. Ενα υπερµέγεθες «υλικό» όσον

αφορά σε ζωή και σε θάνατο, όπως αυτό του «Αντί

στεφάνου», γίνεται πολύ πιο εύγλωττο στη διαχεί-

ρισή του όταν τοποθετείται σε έναν περιορισµένο

χώρο. Καθώς το ιερό µε το βέβηλο, το γελοίο µε το

δραµατικό, το καθηµερινό µε το υπερούσιο, µπορεί

να εναλλάσσονται µε αστραπιαία ταχύτητα χωρίς

να συνιστούν ηθικές κατηγορίες, αλλά εκφάνσεις

του πραγµατικού µέσα στον ίδιο µάλιστα άνθρωπο.

∆εν χρειάζεται το «Αντί στεφάνου» να απεικονίζει

ή να υπονοεί κάτι περισσότερο, σε σχέση µε αυτό

που άµεσα διατυπώνει, για να χαρακτηριστεί ως µια

πλήρης αφηγηµατική σύνθεση. Φτάνει η αντιδρα-

µατικότητα του τέλους του για να συνειδητοποιή-

σουµε πως κάθε ιστορία που διαβάζεται απνευστί

οφείλεται συνήθως σε µια σύµπτωση που αν δεν

είχε υπάρξει, η ιστορία αυτή δεν θα είχε γραφτεί.

Με αποτέλεσµα η Κλεοπάτρα Λαδικού που τη γνω-

ρίζουµε µόλις έχει κλείσει τα µάτια της, να παίρνει

µέσα µας µια θέση ισότιµη µε τον γιο της Στέφανο,

που µιλούν οι άλλοι γι’ αυτόν, ή τον παπα-Μαρίνο

που µιλάει ο ίδιος για τον εαυτό του. Και επίσης

την έντονη περιέργεια να πληροφορηθούµε ποιας

αλήθεια χρονιάς η 19η Μαΐου συνέπιπτε να είναι

∆ευτέρα, ηµέρα θανάτου της Κλεοπάτρας Λαδικού.

YIANNISMAKRIDAKIS.GR

ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ

4-5 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015

4

Βιβλιοδροµιο

νουβέλα

Γιάννης

Μακριδάκης

ΑΝΤΙ

ΣΤΕΦΑΝΟΥ

Εκδ.

Βιβλιοπωλείον

της Εστίας,

2015, σελ. 140

Τιµή: 12 ευρώ

την πιο βάναυσησυµπεριφορά, όπως

είναι για παράδειγµα η άροση ενός

περιβολιού αφού µε τη µέθοδο της

φυσικής του καλλιέργειας διαφωνεί

οάξεστος συνδικαιούχος κληρονόµος

του. Κάτι που δεν µπορεί να τοπει κα-

νείς για την αφόδευση του Στέφανου

Λαδικού στο µνήµα της µητέρας του

καθώς παραµένουν άκρως ποιητικοί

οι λόγοι που υπαγορεύουν τη «βέβη-

λη» αυτή πράξη.

«Βέβηλη» γενικότερα η νουβέλα

του Μακριδάκη αφού, προκειµένου

να κάνει αισθητές τις αντιφάσεις

της µικροκοινωνίας του νησιού, δη-

µιουργεί έναν αξεπέραστης µαγείας

«δόλιο» αφηγηµατικό τόνο – µαζί µε

την υπέροχη γλώσσα του – ώστε αν

και τραβάει το σκοινί στα άκρα, να

έχεις την αίσθηση ότι διαβάζεις µια

κανονική ιστορία. Με συνέπεια να

µην σε εκπλήσσει το γεγονός ότι

ένας ολόκληρος µηχανισµός – πλοία,

ελικόπτερα, φορτηγά φορτωµένα µε

µάρµαρα, αφίξεις από την Αµερική –

δραστηριοποιείται προκειµένου ένας

νεκροθάφτης να καθαιρεθεί από το

πόστο του, αλλά και να διεκδικηθεί

η πρωτοκαθεδρία όσον αφορά την

τέλεση ενός µνηµοσύνου – αυτό της

Κλεοπάτρας ήΠάτρας Λαδικού µε το

προσωνύµι η Ξυλαγγούρω –, αν θα

είναι τελικά ο «βέβηλος» γιος της που

θα τοπραγµατοποιήσει ήο «ενάρετος»

ξενιτεµένος αδελφός της Σιλβέστρος

– η «φωνή» της Αµερικής στο γενέθλιο

νησί του.

Υπέρµαχος της

απλότητας και φυσικός

καλλιεργητής της γης,

ο 44χρονος Γιάννης

Μακριδάκης ζει µόνιµα

στη Βολισσό της Χίου. Το

2008 πρωτοεµφανίστηκε

στη λογοτεχνία µε το

«Ανάµισης ντενεκές»